Vì sao RBA kiên định với mục tiêu lạm phát từ 2 đến 3%?

Mỗi khi Ngân hàng Dự trữ Australia (RBA) tăng lãi suất để kiềm chế giá cả, nhiều hộ gia đình có khoản vay mua nhà lập tức cảm nhận áp lực lớn hơn trong ngân sách. Điều này cũng đặt ra một câu hỏi tưởng như đơn giản: Vì sao RBA nhất quyết muốn đưa lạm phát về khoảng 2–3%, thay vì chấp nhận một mức cao hơn hoặc cố gắng kéo lạm phát xuống gần bằng 0?

Câu trả lời không nằm ở một công thức chứng minh 2,5% là mức hoàn hảo. Mục tiêu này ra đời từ kinh nghiệm kinh tế của Australia, ảnh hưởng từ New Zealand và nhu cầu tạo ra một điểm neo đáng tin cậy cho kỳ vọng giá cả. Đây là một quy ước chính sách có cơ sở thực tế, đồng thời được thiết kế đủ linh hoạt để RBA cân nhắc cả tăng trưởng và việc làm.

Mục tiêu lạm phát 2–3% có ý nghĩa gì?

RBA hướng đến việc duy trì tốc độ tăng của chỉ số giá tiêu dùng trong khoảng 2–3% theo thời gian, với điểm giữa khoảng mục tiêu là 2,5%. Cụm từ “theo thời gian” rất quan trọng vì ngân hàng trung ương không thể kiểm soát chính xác từng biến động giá trong mỗi tháng hoặc mỗi quý.

Lạm phát có thể tạm thời vượt khỏi khoảng mục tiêu do giá năng lượng, thiên tai, mất mùa, biến động tỷ giá, thay đổi thuế hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng. RBA thường không phản ứng máy móc với từng biến động như vậy. Điều cơ quan này quan tâm hơn là áp lực giá có trở nên rộng khắp, kéo dài và ảnh hưởng đến kỳ vọng của doanh nghiệp, người lao động hay không.

Nói cách khác, mức 3,1% không tự động trở thành một thất bại nghiêm trọng chỉ vì cao hơn ranh giới 3%. Ngược lại, lạm phát 2,9% cũng không đồng nghĩa mọi rủi ro đã biến mất. Xu hướng, nguyên nhân và mức độ dai dẳng của lạm phát đều phải được xem xét.

Ảnh minh họa: Chính sách lạm phát và lãi suất tại Australia

Nguồn gốc thực dụng của con số 2–3%

Australia từng trải qua lạm phát cao và nhiều bất ổn kinh tế trong thập niên 1970 và 1980. Khi giá cả tăng nhanh trong thời gian dài, người lao động có xu hướng yêu cầu tăng lương để bù đắp chi phí sinh hoạt, còn doanh nghiệp tiếp tục nâng giá để trang trải chi phí. Vòng lặp này làm hoạt động đầu tư, ký kết hợp đồng và lập kế hoạch tài chính trở nên khó khăn.

Đầu thập niên 1990, RBA bắt đầu xây dựng khuôn khổ lạm phát mục tiêu. Ý tưởng chịu ảnh hưởng từ New Zealand, quốc gia tiên phong áp dụng mô hình này theo hình thức hiện đại vào năm 1990. Tuy nhiên, mục tiêu ban đầu 0–2% của New Zealand bị một số quan chức RBA xem là quá thấp và quá cứng nhắc.

Stephen Grenville, người từng giữ chức phó thống đốc RBA, giải thích rằng nền kinh tế hoạt động tốt hơn khi có một mức lạm phát nhỏ. Theo cách nhìn này, mục tiêu tiến sát 0% không phản ánh đầy đủ nguy cơ giảm phát, khó khăn trong điều chỉnh tiền lương và những hạn chế của việc đo lường thay đổi chất lượng hàng hóa.

Các nhà hoạch định chính sách Australia khi đó cũng đứng trước một lựa chọn khó. Mục tiêu 2% có vẻ quá tham vọng trong bối cảnh vừa trải qua một thời kỳ lạm phát cao, trong khi 3% lại có thể tạo cảm giác RBA chưa đủ quyết tâm. Khoảng 2–3% vì vậy trở thành phương án cân bằng giữa tham vọng và khả năng thực hiện.

RBA không dựng “hàng rào điện” quanh mục tiêu

Điểm khác biệt đáng chú ý trong cách tiếp cận của Australia là khoảng mục tiêu không được xem như một “hàng rào điện”. Grenville từng ví việc điều hành lạm phát giống như người bắn cung nhắm vào tâm bia. Người bắn luôn hướng đến trung tâm, nhưng không kỳ vọng mọi mũi tên đều rơi chính xác vào cùng một điểm.

Cách tiếp cận này giúp RBA tránh tăng hoặc giảm lãi suất quá mạnh chỉ để sửa một số liệu ngắn hạn. Chính sách tiền tệ thường tác động với độ trễ, có thể mất nhiều quý mới ảnh hưởng đầy đủ đến tiêu dùng, đầu tư, tuyển dụng, tiền lương và giá cả. Nếu cố đưa lạm phát về mục tiêu ngay lập tức, RBA có thể gây thiệt hại không cần thiết cho nền kinh tế và thị trường việc làm tại Úc.

Vì sao lạm phát gần 0% không phải lựa chọn tốt?

Giá cả không tăng nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng lạm phát quá thấp khiến nền kinh tế dễ rơi vào giảm phát khi xuất hiện cú sốc tiêu cực. Trong môi trường giảm phát kéo dài, người tiêu dùng có thể trì hoãn mua sắm vì chờ giá giảm thêm. Doanh thu doanh nghiệp suy yếu, hoạt động đầu tư bị cắt giảm và nhu cầu tuyển dụng cũng có thể đi xuống.

Giảm phát còn làm gánh nặng nợ thực tế tăng lên. Giá trị danh nghĩa của một khoản vay không tự giảm khi thu nhập và giá cả đi xuống. Đây là vấn đề đáng lưu ý tại Australia, nơi nhiều hộ gia đình có khoản vay mua nhà lớn và nhạy cảm với thay đổi lãi suất. Độc giả muốn theo dõi tác động rộng hơn đến nhà ở có thể tham khảo chuyên mục thị trường bất động sản Úc.

Một mức lạm phát dương vừa phải cũng tạo điều kiện để tiền lương thực tế điều chỉnh mà không phải cắt trực tiếp tiền lương danh nghĩa. Người lao động thường phản ứng mạnh với việc bị giảm số tiền ghi trên bảng lương, ngay cả khi giá cả chung cũng giảm. Lạm phát thấp nhưng dương giúp quá trình điều chỉnh trong thời kỳ kinh tế suy yếu diễn ra bớt cứng nhắc.

Ngoài ra, lạm phát kỳ vọng cao hơn 0% giúp lãi suất danh nghĩa trong điều kiện bình thường có thêm khoảng cách với mức sàn gần 0. Nhờ đó, RBA có nhiều dư địa hạ lãi suất khi nền kinh tế suy thoái mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào các công cụ tiền tệ phi truyền thống.

Vì sao không nâng mục tiêu lên 3–4%?

Một mục tiêu cao hơn có thể tạo thêm dư địa cắt lãi suất, nhưng cũng đi kèm nhiều chi phí. Khi lạm phát duy trì ở mức cao hơn, sức mua của tiền giảm nhanh hơn và những người có thu nhập không tăng kịp giá cả sẽ chịu ảnh hưởng lớn. Nhóm dễ bị tổn thương gồm người hưởng thu nhập cố định, hộ gia đình thu nhập thấp và người lao động có khả năng thương lượng lương hạn chế.

Lạm phát cao hoặc biến động còn làm tín hiệu giá trở nên kém rõ ràng. Doanh nghiệp khó xác định giá sản phẩm tăng vì nhu cầu riêng của thị trường hay chỉ vì mặt bằng giá chung đang đi lên. Điều này có thể dẫn đến quyết định chưa chính xác về tuyển dụng, đầu tư và mở rộng sản xuất.

Một lý do khác là uy tín chính sách. Nếu RBA nâng mục tiêu ngay sau một giai đoạn lạm phát cao, doanh nghiệp và người dân có thể cho rằng ngân hàng trung ương đang “di chuyển cột gôn” để tránh thực hiện các biện pháp khó khăn. Kỳ vọng lạm phát khi đó có nguy cơ mất neo, khiến việc kiểm soát giá cả trong tương lai trở nên tốn kém hơn.

Vì sao tăng lãi suất lại giúp giảm lạm phát?

Lãi suất cao hơn làm chi phí vay tăng và khuyến khích tiết kiệm, qua đó giảm một phần nhu cầu tiêu dùng và đầu tư. Khi tổng cầu bớt nóng, doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn hơn nếu muốn tiếp tục nâng giá, còn áp lực tuyển dụng và tăng lương quá nhanh cũng có thể giảm xuống.

Tuy nhiên, lãi suất không thể sản xuất thêm dầu, xây thêm nhà ngay lập tức hoặc khắc phục tức thời một chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Công cụ này chủ yếu tác động đến phía cầu. RBA vẫn có thể phải hành động nếu cú sốc giá ban đầu lan rộng, khiến doanh nghiệp tăng giá trên diện rộng và kỳ vọng lạm phát trung hạn đi lên.

RBA đồng thời phải cân nhắc ổn định giá cả, toàn dụng lao động và phúc lợi kinh tế của người dân Australia. Vì vậy, mục tiêu không phải kéo lạm phát xuống nhanh nhất bằng mọi giá, mà là đưa lạm phát trở lại vùng phù hợp trong một thời hạn hợp lý, đồng thời hạn chế nguy cơ suy thoái và thất nghiệp tăng mạnh.

Một điểm neo quan trọng hơn con số tuyệt đối

Giá trị lớn nhất của mục tiêu 2–3% nằm ở vai trò neo kỳ vọng. Khi người dân, doanh nghiệp và thị trường tài chính tin rằng RBA sẽ đưa lạm phát trở lại vùng mục tiêu, họ ít có xu hướng nâng giá, đòi tăng lương hoặc yêu cầu lãi suất dài hạn quá cao để phòng ngừa một vòng xoáy lạm phát mới.

Điều đó không có nghĩa mục tiêu hiện tại là bất biến hoặc không thể tranh luận. Một số nhà kinh tế ủng hộ mục tiêu cao hơn để tạo thêm dư địa giảm lãi suất, trong khi những người khác muốn mức thấp hơn để bảo vệ sức mua. Dù vậy, thay đổi một mục tiêu đã được duy trì trong nhiều thập niên đòi hỏi đánh giá thể chế toàn diện, thay vì phản ứng vội vàng trước một đợt tăng giá nhất thời.

Đối với hộ gia đình Việt tại Australia, thông tin lãi suất và lạm phát cần được xem trong bối cảnh tài chính riêng, thay vì chỉ dựa vào một con số CPI. Người đọc có thể theo dõi thêm các diễn biến mới trong chuyên mục tin tức và sự kiện, hoặc tham gia cộng đồng Người Việt Tại Úc để trao đổi những vấn đề đời sống có liên quan.

Tóm lại, RBA không bảo vệ mức 2–3% vì đây là một chân lý kinh tế tuyệt đối. Cơ quan này duy trì mục tiêu vì nó tạo ra sự cân bằng tương đối giữa ổn định sức mua, hạn chế giảm phát, duy trì dư địa điều hành và bảo vệ việc làm. Quan trọng hơn, một mục tiêu rõ ràng và đáng tin cậy giúp kiểm soát kỳ vọng, qua đó giảm chi phí kinh tế cần thiết để đưa lạm phát trở lại mức bền vững.